احتمال بازگشت جنگ عناصر نادر چین و آمریکا
احتمال تشدید دوباره اختلافات چین و آمریکا بر سر عناصر نادر خاکی افزایش یافته است؛ موضوعی که می تواند زنجیره تأمین مواد اولیه در صنایع پیشرفته جهان را با چالش تازه ای مواجه کند. توافق موقت دو کشور درباره محدودیت های صادراتی قرار است در نوامبر ۲۰۲۶ مورد بازبینی قرار گیرد و هنوز مشخص نیست پکن برای ادامه آن چه تصمیمی خواهد گرفت.
عناصر نادر خاکی در سال های اخیر به یکی از مهمترین ابزارهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی چین تبدیل شده اند. این مواد در تولید خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی، تراشه ها، سامانه های هوافضایی، تجهیزات نظامی و انواع آهنرباهای پیشرفته کاربرد دارند.
چین نیز در بخش های استخراج، فرآوری و تولید محصولات نهایی این مواد، سهم بسیار بالایی از بازار جهانی را در اختیار دارد؛ موضوعی که هرگونه تغییر در سیاست صادراتی این کشور را برای مصرف. کنندگان بزرگ، به ویژه آمریکا، با اهمیت زیادی مواجه می کند.
آتش بس عناصر نادر در نوامبر به نقطه تصمیم می رسد
پکن و واشنگتن در چارچوب توافقی موقت، بخشی از محدودیت های اعمالشده بر تجارت عناصر نادر را کاهش دادند. بر اساس این توافق، چین برای صادرات برخی عناصر و مواد معدنی مرتبط، ساز و کارهای عمومی صدور مجوز را در نظر گرفت.
با نزدیک شدن به زمان بازبینی توافق در نوامبر ۲۰۲۶، نگرانی ها درباره احتمال تغییر رویکرد چین افزایش یافته است.
با این حال، شواهد موجود هنوز نشان نمی دهد که پکن تصمیم نهایی خود را برای کنار گذاشتن توافق گرفته باشد. افزایش صادرات برخی محصولات به آمریکا در ماه های اخیر نیز نشان می دهد که جریان تجارت میان دو کشور به طور کامل متوقف نشده است.
چین همچنان قدرت اصلی بازار عناصر نادر است
اهمیت تصمیم چین از جایگاه این کشور در زنجیره جهانی عناصر نادر ناشی می شود. عناصر نادر خاکی گروهی از مواد معدنی هستند که اگرچه میزان مصرف آنها در مقایسه با بسیاری از فلزات صنعتی پایین تر است، اما در تولید محصولات پیشرفته نقش حیاتی دارند.
از تولید موتور و تجهیزات خودروهای برقی گرفته تا ساخت تجهیزات نظامی و الکترونیکی، صنایع مختلف به این مواد و محصولات فرآوری شده آنها نیاز دارند.
چین علاوه بر استخراج بخش مهمی از منابع، در فرآوری و تولید آهنرباهای دائمی عناصر نادر نیز جایگاه بسیار قدرتمندی دارد. همین موضوع باعث شده سیاست صادراتی پکن بتواند اثر قابل توجهی بر بازارهای جهانی داشته باشد.
محدودیت های صادراتی چین همچنان ادامه دارد
اگرچه توافق موقت میان چین و آمریکا موجب کاهش بخشی از فشارهای تجاری شد، اما پکن سیاست کنترل صادرات عناصر نادر را به طور کامل کنار نگذاشته است.
در ماه های ژوئن و ژوئیه نیز محدودیت هایی علیه برخی شرکت ها و صادرات مرتبط با این مواد اعمال شد. این اقدامات نشان می دهد که چین همچنان امکان استفاده از ابزار صادراتی خود را در مواجهه با تحولات تجاری و سیاسی حفظ کرده است.
در نتیجه، فعالان بازار نمی توانند افزایش مقطعی صادرات را به معنای بازگشت کامل تجارت عناصر نادر به شرایط قبل از اعمال محدودیت ها تلقی کنند.
صادرات عناصر نادر چین به آمریکا افزایش یافت
با وجود نگرانی ها درباره آینده توافق، صادرات برخی محصولات عناصر نادر چین به آمریکا در ماه ژوئیه رشد داشته است.
بر اساس داده های منتشر شده، صادرات اکسید ایتریم چین به آمریکا در ژوئیه به ۲۹ تن رسید. این میزان، دومین حجم ماهانه بالای صادرات این محصول از زمان آغاز محدودیت های صادراتی در آوریل ۲۰۲۵ محسوب می شود.
همچنین صادرات آهنرباهای دائمی عناصر نادر چین به آمریکا در همین ماه به حدود ۶۴۷ تن رسید.
افزایش صادرات نشان می دهد که تجارت میان دو کشور همچنان جریان دارد، اما استمرار این روند به تصمیم های سیاسی و تجاری پکن و واشنگتن وابسته است.
آمریکا همچنان در برابر شوک عرضه آسیب پذیر است
با وجود افزایش صادرات اخیر، وابستگی صنایع آمریکایی به زنجیره تأمین چین همچنان یک نگرانی مهم محسوب می شود.
بررسی های انجام شده از سوی مرکز مطالعات راهبردی و بین المللی نشان می دهد جریان صادرات عناصر نادر چین به آمریکا همچنان نوسان دارد و واردات این کشور از چین هنوز به سطح پیش از اعمال محدودیتهای سال ۲۰۲۵ بازنگشته است.
این وضعیت برای صنایع آمریکایی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جایگزینی سریع منابع چینی در بسیاری از بخشهای زنجیره تأمین امکان پذیر نیست.
خودروهای برقی یکی از مهمترین مصرف کنندگان عناصر نادر
یکی از صنایعی که بیشترین حساسیت را نسبت به محدودیت عرضه عناصر نادر دارد، صنعت خودروهای برقی است.
موتور برخی خودروهای برقی برای تولید میدان مغناطیسی قدرتمند به آهنرباهای دائمی ساختهشده از عناصر نادر نیاز دارد. بنابراین کاهش دسترسی به این مواد میتواند هزینه تولید خودرو را افزایش داده و روند تولید برخی مدلها را تحت تأثیر قرار دهد.
افزون بر خودروهای برقی، صنایع الکترونیک و تولید تجهیزات پیشرفته نیز از مصرفکنندگان این مواد هستند.
صنایع دفاعی و هوافضا نیز تحت تأثیر قرار میگیرند
اهمیت عناصر نادر تنها به بازار خودرو و لوازم الکترونیکی محدود نمیشود. بخشی از تجهیزات پیشرفته دفاعی و هوافضایی نیز به این مواد وابسته هستند.
از آهنرباهای قدرتمند گرفته تا سامانه صهای الکترونیکی و تجهیزات هدایت و کنترل، محصولات ساخته شده از عناصر نادر در بخش های مختلف صنایع پیشرفته کاربرد دارند.
به همین دلیل، محدودیت صادرات این مواد برای آمریکا علاوه بر یک مسئله تجاری، یک موضوع راهبردی و امنیتی نیز محسوب میشود.
پایان آتش بس چه اثری بر بازار جهانی دارد؟
اگر چین در ماه نوامبر تصمیم بگیرد توافق موقت را تمدید نکند یا محدودیت های صادراتی را افزایش دهد، نخستین پیامد احتمالی آن افزایش نگرانی درباره عرضه جهانی عناصر نادر خواهد بود.
افزایش ریسک تأمین میتواند قیمت این مواد و محصولات فرآوری شده را بالا ببرد و هزینه تولید صنایع وابسته را افزایش دهد.
از سوی دیگر، شرکت هایی که برای تأمین مواد اولیه خود به چین وابسته هستند، ممکن است برای ایجاد ذخایر بیشتر یا پیدا کردن تأمین کنندگان جایگزین اقدام کنند. چنین رفتاری نیز می تواند در کوتاهمدت فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
آیا جنگ عناصر نادر دوباره آغاز میشود؟
در حال حاضر نمی توان با قطعیت گفت که چین قصد دارد توافق موقت با آمریکا را در نوامبر پایان دهد.
افزایش صادرات برخی محصولات عناصر نادر به آمریکا نشان می دهد که پکن همچنان بخشی از مسیر تجارت را باز نگه داشته است. در مقابل، تداوم برخی محدودیت ها نیز نشان می دهد که سیاست کنترل صادرات همچنان در اختیار دولت چین قرار دارد.
بنابراین، بازار جهانی تا زمان مشخص شدن تصمیم نهایی پکن در وضعیت انتظار قرار خواهد داشت.
بازار ضایعات و فلزات هم از تحولات عناصر نادر تأثیر میگیرد
تغییرات بازار عناصر نادر می تواند فراتر از صنایع مصرف کننده این مواد، بر بازار جهانی فلزات و مواد اولیه نیز اثر بگذارد.
افزایش فشار برای بازیافت و استفاده مجدد از مواد اولیه می تواند توجه صنایع را به سمت بازیافت فلزات و ضایعات صنعتی افزایش دهد. همچنین رشد قیمت مواد اولیه استراتژیک ممکن است سرمایه گذاری در فناوری های بازیافت و استخراج ثانویه را تقویت کند.
برای فعالان بازار ضایعات، این روند اهمیت دارد؛ زیرا افزایش ارزش مواد بازیافتی و توسعه فناوری های جداسازی می تواند در بلندمدت ترکیب تقاضا در بازار قراضه و ضایعات فلزی را تغییر دهد.
نسرین دلاور
نظرات کاربران :